Onze filosofie over ontscholing

Ivan Illich (1926) publiceerde in 1970 Ontscholing van de maatschappij. Hierin pleitte hij voor het afschaffen van schoolse vormen van leren en het organiseren van open leernetwerken, buiten de school. Zijn kritiek op het instituut school past binnen een bredere benadering waarin hij de macht van instituties en onze afhankelijkheid ervan aankaart. “Experts, verbonden aan deze instituties, laten ons geloven dat we niet meer zonder hen kunnen en bepalen wie toegang krijgt tot hun expertise en beroepsgroep (via opleiding of erkenning). Zo controleren zij de kennisproductie en houden zij de behoefte aan deze experts in stand.”

De school is volgens Illich een “aan leerkrachten gebonden proces, waarbij de leerling gedurende de gehele tijd, aan een verplicht leerprogramma moet deelnemen.” Het gevolg is dat we zijn gaan geloven dat leren enkel het resultaat is van lesgeven door een professionele leerkracht, dat de toekomst van jonge mensen afhankelijk is van de school. Hij pleit voor het ontscholen van de maatschappij.

Ivan Illich pleit voor een alternatief systeem dat iedereen die wil leren daarvoor de gelegenheid geeft en dat iedereen die wat weet en dat wil kan matchen met anderen die van hen willen leren. Een open, educatief netwerk voor (potentiële) leerders. Dit educatieve netwerk omvat de volgende componenten:

  • Informatiediensten voor onderwijsobjecten die leerders vrije toegang geven tot allerhande objecten die het leren vergemakkelijken. Denk bijvoorbeeld aan het werken met een machine in de garage (of die uit elkaar mogen halen), aan een computer, tentoonstellingen in musea of een botanische tuin. Illich pleit naast vrije toegang ook voor een bredere kijk op wat een leermiddel is.
  • Vaardigheidscentra met vaardigheidsleraren. Leraren technische vaardigheden, maar bijvoorbeeld ook taalvaardigheden. Deze hoeven geen pedagoog te zijn of een diploma te bezitten. Tevredenheid (van leerders) is hier een belangrijker criterium dan diploma.
  • Een communicatienetwerk om vaardigheidsleraren te matchen met potentiële leerders.
  • Informatiediensten en vakmensen in het algemeen, beroepsleerkrachten die ervoor zorgen dat in de eerste drie componenten wordt voorzien en deze actief ondersteunen.

 

Referentie

Illich, I. (1972). Ontscholing van de maatschappij. Baarn: Het Wereldvenster. Oorspronkelijke titel: Deschooling Society, 1970.